22 November 2009 Sunday
Yaratıcı Drama
Yarat?c? Drama Sorumlusu:
Secil Uçkun
secil_uckun@yahoo.com
Drama nedir?
Ö?renme, e?itim etkinlikleri içindeki en önemli kavramd?r. Bütün e?itimciler en etkili ve kal?c? ö?renme sürecinin ‘yaparak-ya?ayarak ö?renme’ oldu?u konusunda tart??mas?z birle?mektedirler. Drama, ‘yaparak-ya?ayarak ö?renme’ bak?m?ndan en etkili yöntemlerden biridir. Genel olarak konuyla ilgili olan e?itimci/sanatç?/uygulay?c?lar?n birle?ti?i ve en basit anlat?mla drama; bir dü?ünceyi beden diliyle, hareket ederek, devinimle anlat?md?r. ?çsel bir durumun, bir tasar?m?n, bir dü?üncenin eyleme dönü?mesidir.(1) Dramayla birey dü?ünür, plan yapar, organize eder ve dü?üncesini eyleme dönü?türerek uygular. Bu süreçte de ya?ant?lar yoluyla yeni davran?? ve duygular? ö?renir, deneyim sahibi olur. Böylece birey duygular?n? kontrol edebilme, de?i?tirebilme, dü?üncelerini ifade edebilme, konu?arak ileti?im kurabilme gibi yeteneklerini geli?tirir.
Drama ve E?itim
E?itimde, ülkemizde en çok ba?vurulan yöntem ö?retmenin anlat?p ö?renenlerin dinledi?i bilinen klasik yöntemdir. Bu yöntem birçok konuda i?e yarad??? gibi, birçok konuda ise yetersiz kalmaktad?r. Özellikle draman?n konu edindi?i ileti?im, sosyal ili?kiler, duygu ve dü?üncelerin ifadede edilmesi, empati kurabilme, dü? gücünü geli?tirme gibi konularda ö?renenlerde istendik yönde davran?? de?i?ikli?i meydana getirmek hemen hemen mümkün de?ildir. Sosyal ya?am ve sosyal çevreyle ilgili bilgilerin ço?u da ya?ant?lar yoluyla edinilir. Günümüzde teknolojik geli?meler nedeniyle bireyin sosyalle?me sürecinde aile, kom?ular, akrabalar vb. yak?nlar?n etkisi azalm??t?r. Bu nedenle akrabal?k ve kom?uluk ili?kileri s?ras?nda ya?ant?lar yoluyla edinilen bilgilerin bireye kazand?r?lmas?, ya?ant?lar yoluyla bireyde olumlu de?i?meler sa?lama yöntemi olan drama tekni?inin e?itimde uygulanmas? zorunluluk haline gelmi?tir.
J.Jack Rousseau ile ba?lay?p, John Dewey, Johann Heinrich Pestalozzi ve Friedrich Froebel ile devam eden, Maria Montessori ile önce Avrupa’dan, Amerika’ya yay?lan, daha sonra da dünyadaki ba?ka ülkelerde etkisini sürdüren, çocu?un içsel potansiyelinin önemini ve bu potansiyelini özgür ve sevgi dolu çevresel ko?ullarda aktif ya?ant?lar? sayesinde geli?ebilece?ini vurgulayan görü?, e?itimde drama tekni?inin temelindeki anlay??lardan biri olarak kabul edilebilir.(2)
Bu görü?ü vurgulayan Hohmann ve Weikart gibi ça?da? e?itimciler de çocu?un do?rudan do?ruya kendi ya?ad??? ya?ant?lar ile ilgili olarak çal??mas?n?n ve dü?ünmesinin anlaml? oldu?unu, ba?kalar?n?n ya?ad??? yada anlatt?klar?n?n de?il, kendi ya?ant?lar?n?n anlaml? bilgi sa?layabilece?ini belirtmi?lerdir. Anlaml? olan bilgi ise, davran??a yans?r ve daha kal?c?d?r.(3)
Çocuklarla drama kuramc?lar?ndan Peter Slade ise drama uygulamalar?n?n bir ba?ka yönü olan, kendi hareketleri yolu ile ya?ant? geçirmenin yan? s?ra, konu?arak ileti?imde bulunman?n önemini vurgulam??t?r. Kendi hareketleri yoluyla alg?lad?klar? konusunda konu?arak ileti?imde bulunan çocuk, ö?renme ortam?nda bir “seyirci” de?il, “aktif bir kat?l?mc?d?r” ve ö?renme bak?m?ndan avantajl? bir konumdad?r.(4)
Drama bir bak?ma oyundur. Çocuk ve oyunun birbirine ne kadar çok yak??an iki olgu oldu?u tart???lmaz bir gerçektir. Çocuk, çevresiyle ileti?im kurmaya ba?lad??? andan itibaren oyun oynar ve bu oyunlar içinde ho?ça vakit geçirip e?lenirken bir taraftan da hayat? tan?r. Ancak drama da amaç çocu?u oyalamak, ona ho?ça vakit geçirtmek, e?lendirmek de?ildir. Amaç söz konusu oyun sürecinde çocu?un kendini geli?tirmesi bak?m?ndan ya?ant?lar yoluyla yeni ö?renimler kazanmas?d?r. Bu bak?mdan drama, özellikle örgün e?itim vermeyen SHÇEK bünyesindeki çocuk yuvalar? ve yeti?tirme yurtlar? gibi kurulu?larda uygulanabilirli?i olan, ça?da? bir e?itim tekni?idir.
Draman?n Yararlar?
Drama yönteminde bütün duyu organlar? etkin bir ?ekilde kullan?ld??? için çocu?un dikkat, alg?lama, dinleme, konu?ma, bedenini de kullanarak anlatma ve yorumlama gibi ileti?im becerileri geli?ir. Böylece çocuk kendini ve sorunlar?n? ifade edebilmeyi ve yorumlamay? ö?renir. Drama, çocu?un utangaçl?k, çekingenlik vb. olumsuz duygulardan ar?nmas?n? sa?lar.
- Drama oyun oynayarak yap?ld???ndan soyut ve teorik olay ve kavramlar?n anla??l?p somutla?t?r?lmas?na yard?mc? olur. Böylece olaylar karma??k bile olsa çocuk kolayca anlar ve yorumlar, çat??malarla olumlu biçimde ba? etmesini ö?renir.
- Çocu?un dü? gücünü geli?tirir ve zenginle?tirir. Bilim ve teknolojideki bulu?lar?n, onlar? bulan ki?ilerin öncelikle dü? güçlerinin bir ürünü oldu?unu dü?ünürsek draman?n çocuklar?n dü? gücünü geli?tirmesinin ne kadar önemli oldu?u kolayca anla??lacakt?r. Ayr?ca sanat?n ve sanat eserlerinin olu?turulmas?nda da dü? gücü olmazsa olmaz bir ko?uldur. Drama, çocuklar?n sanatç? ruh ta??yan bireyler olarak yeti?mesinde de önemli rol oynar.
- Çocuklarda estetik duygusunun ve bilincinin geli?mesine katk?da bulunur. Böylece çocuk iyi, güzel, do?ru gibi kavramlar? daha sa?l?kl? alg?lar ve yorumlar.
- Çocu?un ele?tirel dü?ünme yetene?inin geli?mesine katk?da bulunur. Çocuk, olaylara ve hayata ele?tirel bir gözle bakmay?, yorumlamay? ö?renir. Böylece çocukta olay, olgu ve kavramlar? bir mant?k süzgecinden geçirme yetene?i olu?ur ve kendisine sunulan her ?eyi oldu?u gibi kabullenmeden ara?t?r?c? olmaya yönelir.
- Drama çok önemli bir ö?renme yoludur. Drama arc?l???yla çocuk, olaylar ve durumlar?, bunlar?n aras?ndaki ba?lant?lar? kolayca ö?renebilir. Böylece çocu?un problem çözme yetene?i geli?ir ve kendi ayaklar? üzerinde durabilme becerisi kazan?r.
- Drama grupla yap?lan bir etkinlik oldu?undan çocu?un i?birli?i yapma, sosyal ili?kiler, ileti?im kurma gibi sosyal yönlerinin geli?mesine katk?da bulunur, ço?un sosyal geli?imini h?zland?r?r.
- Yap?lan etkinlikler s?ras?nda duygular da yans?t?ld???ndan çocu?un duygusal geli?imini olumlu yönde etkiler ve geli?mesine katk?da bulunur. Çocu?un günlük s?k?nt?lardan kurtulup de?arj olmas?n? sa?lar.
- Çocuk drama etkinlikleri içinde kendini ve çevresini, çevresindeki insanlar? daha iyi tan?r. Böylece çocu?un empati kurma becerisi geli?ir ve çevresindeki di?er bireyleri ve olaylar? anlamas? kolayla??r.
- Yap?lan etkinlerde ele al?nan konular?n içeri?i bak?m?ndan çocukta ahlaki, milli ve manevi de?erlerin geli?mesi sa?lanabilir.
- Draman?n öncelikli amac? çocuklar? e?lendirmek olmasa da, drama etkinli?i s?ras?nda çocuk e?lenir ve mutlu olur. Drama çocuklar? ne?elendirir, umut ve iyimserlik duygular? yarat?r.
- Drama çocukta iyi bir edebiyat deneyimi olu?turur. Ayr?ca çocukta sanat e?ilimlerini ba?lat?r ve sanat? özellikle de tiyatroyu sevmesine katk?da bulunur.
- Drama yukar?da say?lan yararlar?n hiçbirini sa?lamasa en az?ndan çocuklar? e?lendirir, ho?ça vakit geçirmelerini sa?lar
Drama Türleri
Psikodrama
Psikodrama Jakop Levy Monero’nun ilk kez Viyana’da anneleri ya da bak?c?lar?yla parklara gelen çocuklar? izlerken onlar?n bu alanda bir ö?retmene ihtiyaç duydu?unu belirlemesi ve çevresine toplanan çocuklara ?a??rt?c? ve dü? gücünü yakalayan masallar anlatmas?yla kavram olarak ortaya ç?km??t?r.
Monero çocuklar?n birbirlerine olan dü?manca k?skançça duygular?ndan bu öyküler ve hayallerini do?al olarak oynayarak kurtulduklar?n? görür ve draman?n bir terapi oldu?una karar vererek (Teather Of Spentanity) ‘Do?all???n Tiyatrosu’ ad?n? verdi?i tiyatrosunu kurar ve bu tiyatro Psikodrama Tiyatrosuna öncülük eder.
Psikodrama ki?ilik, ki?iler aras? ili?ki, çat??ma ve duygu sorunlar?n?n özel dramatik yöntemlerle ke?fedildi?i bir grup yöntemidir. ?nsanlar?n ço?u ya?amlar? boyunca bir ?ey söylüyor, ba?ka bir ?ey dü?ünüyor, üçüncü bir ?eyi hissediyor ve sonuçta bu üçüyle de ili?kisi olmayan bir ?ey yap?yor. Bunun sonucu insan ruhu h?rpalan?yor, stres ve parçalanmaya geliyor. Psikodraman?n amac? insanlar?n söz dü?ünce ve davran??lar?nda tutarl? olmalar?na yard?mc? olmakt?r. Bir ba?ka amac? da kendimize ve ba?kalar?na kar?? aç?k ve tutarl? olmay? kolayla?t?rmakt?r.
Psikodraman?n en önemli amaçlar?ndan biri de bireylerde katarsis elde etme ve içgörü kazanmalar? yoluyla psikolojik geli?imlerinin sa?lanmas? ve böylece tedavi edilmeleridir. Psikodraman?n, bir terapi tekni?i olarak uzman ki?ilerce, özellikle bu konuda e?itim alm?? psikologlar taraf?ndan uygulanmas? gerekir.(5)
E?itici Drama
Pedagojik drama olarak da adland?r?l?r. Çocu?un hemen her konuda e?itiminde kullan?lan bir tekniktir. Bu nedenle di?er iki drama türünü de belirli oranlarda içine al?r. Çünkü e?itici drama, çocu?un psikolojik yap? ve psikolojik ya?ant?lar konusunda bilinçlenmesini de, özel bir yetenek olarak yarat?c?l??? kazanmas?n? da amaçlar. E?itici drama ile yarat?c? drama aras?ndaki en önemli fark, e?itici draman?n amac?n?n oyun yaratmak olmamas? ve çocuklar?n konuya e?itim amaçl? olarak kat?lmalar?d?r.(6)
Yarat?c? Drama
Çocuklar?n yarat?c?l?k özelli?ini geli?tirmek ve oyun yoluyla dü? güçlerini harekete geçirmek için çocuklarla yap?lan drama etkinliklerine yarat?c? drama denir.
Çocuklar da yeti?kinlerin ya?ad??? dünyada ya?amaktad?rlar ve onlar?n da yeti?kinler gibi duygular?, dü?ünceleri ve tarzlar? vard?r. Bunlar?n olu?umunda hiç ku?kusuz çevresindeki yeti?kinleri örnek al?rlar. Oysa çocuklar?n yeti?kinleri örnek almas?ndan çok ya?am konusunda deneyime ihtiyaçlar? vard?r. ??te bu noktada çocuklar?n en çok yapt?klar? ?ey, oyun, çok önemli bir yere sahiptir. Çocuklar ya?ama dair birçok ?eyi oyun oynarken ö?renirler ve bu ö?renmeler yaparak-ya?ayarak oldu?u için de son derece etkili ve kal?c? olmaktad?r.
Ara?t?rmac? Arthur T. Jershild, çocuklar?n oyun s?ras?nda oyunlar arac?l???yla kendi güçlerini s?nad?klar?n?, at?l?ma giri?tiklerini, kendi çizdikleri s?n?rlar içinde rekabet ettiklerini, oyunda kaybetseler bile bunu kabullendiklerini, bu nedenle oyunlar?n toplumsalla?ma sürecinde önemli etmen oldu?unu vurgulamaktad?r.
Yarat?c? drama, oyunlar kurarak çocu?a ya?ant?lar yoluyla yeni durumlara ve olaylara sa?l?kl? tepki vermesi ya da uyum sa?lamas? konusunda yard?m etme sürecidir. Bu bak?mdan yarat?c? drama çocu?un oyunlar yoluyla edindi?i ya?ama dair deneyimlerin do?ru ve yerinde deneyimler olmas? için kontrol alt?nda, önceden tasarlanm?? ve bu konuda deneyimli ki?iler taraf?ndan yönlendirilerek yap?lan bir etkinlik olmal?d?r.
Çocuklar, gençler ya da yeti?kinlerle yap?lan draman?n klasik s?n?fland?r?lmas?nda ?s?nma ve rahatlama, rol oynama ve pandomim, olu?um ve de?erlendirme a?amalar? yer al?r.
a) Is?nma ve Rahatlama : Bedensel ?s?nma hareketleri vücudun en üst eklem yeri olan boyundan ba?lar, s?rayla omuz, bel, bacak ve ayak eklemleriyle son bulur. Bu eklem yerlerinin sa?a-sola veya öne arkaya e?it say?da hareketle ?s?nmas? sa?lan?r. Bu hareketler esnas?nda ayn? bölgelerdeki kaslar da çal??t?r?l?r ve ?s?nmas? sa?lan?r. Rahatlama hareketleri de yine ayn? s?rayla ba? bölgesindeki gerginlik noktalar?ndan ba?lar ve ayak ucunda son bulur. Bu gerginlik noktalar? s?ras?yla; yanak kaslar? ve dudaklar, s?rt kaslar?, kol alt? kaslar?, kalçalar, uyluk, bacak arka kaslar?, ayak tarak kemi?idir. Bu noktalardaki kaslar çal??t?r?l?p gerilir ve b?rak?l?r. Bu noktalardaki gerginli?in yava? yava? el ve ayak parmaklar?ndan ç?kt??? hissedilir.
b) Rol Oynama : Kat?l?mc?lar kendi aralar?nda yapt?klar? i?bölümüyle do?açlamay? gerçekle?tirirler ve oynarlar.
c) Pandomim : Anlat?m?n mimik, jest ve hareketlerle yap?ld??? diyalog ve monolo?un olmad??? anlat?m biçimidir. Birey rolünü pandomimle yapar.
d) Olu?um ve De?erlendirme : Grup etkinli?i gerçekle?tirdikten sonra kendi kendine de?erlendirme yapar. Grup lideri bu a?amada kat?l?mc?lar? soru sorarak yönlendirir ve onlar?n oyun ve ya?ant? esnas?nda neler hissettiklerini ifade etmelerini sa?lar.
Bu a?amalar s?ras?nda çocuk ve gençler ya?ant? zenginli?i kazanarak deneyim yoluyla de?i?ik duygular? ya?ar, hisseder. Böylece çocuk ve gençler oyun oynarken yeni ya?ant?lar ya?ar, sonucunda grup olarak de?erlendirme yapar ve ya?ama dair deneyim kazan?r.
Draman?n ana unsurlar?; drama lideri, drama grubu, materyaller ve uygun ortam olarak s?ralanabilir.
a) Drama Lideri : Grubun yapaca?? drama etkinli?ini önceden planlayan, grup bireylerinin fiziksel ve psikolojik olarak etkinli?e ?s?nmas?n? sa?lar, grubu yönetir ve yönlendirir.
b) Drama Grubu : Etkinli?e kat?lmaya istekli bireylerden olu?ur.
c) Materyaller : Etkinlik yap?l?rken kullan?lan oyuncak, top, yast?k vb.
d) Uygun ortam : Drama etkinli?inin yap?labilmesi için vücut hareketlerinin rahat ve sa?l?kl? bir ?ekilde yap?lmas?na elveri?li, d?? dünyan?n gürültüsünden yal?t?lm??, kapal? ortamlar daha uygun ortamlard?r. Drama etkinli?i planlan?rken etkinli?in yap?laca?? ortam dikkate al?nmal?d?r.
Drama ?le Tiyatro Aras?ndaki ??birli?i
Drama, planlanm?? bir etkinlik olmas?na ra?men sonuç ve de?erlendirme a?amas? etkinli?e kat?lan bireylerin ki?isel özelliklerine ba?l? olarak her uygulamada farkl? sonuçlar verebilir. Çünkü etkinlik süreci kat?l?mc?lar için bir etkile?im sürecidir. Tiyatroda oyun yaz?l? bir metindir ve ona uyulur. Dolay?s?yla verilen mesajlar genelde her uygulamada ayn?d?r ya da benzer mesajlard?r. Tiyatroda sunum yani sergileme-gösteri önemlidir. Oysa dramada sunum hiç yap?lmasa da kat?l?mc?lar doyum sa?larlar.
Her iki etkinlikte de kat?l?mc? bireyler hem farkl? hem de benzer kazan?mlar elde ederler. Dramayla tiyatro aras?nda bir i?birli?i yap?labildi?inde ise kat?l?mc?lar kazan?mlar?n? kendilerini izleyen bir izleyici grubuna aktarabilirler.
Drama ile tiyatro i?birli?i SHÇEK kurulu?lar?nda denenmi? bir uygulamad?r. Bu uygulamalardan baz? örnekler a?a??da verilmi?tir.
1- Reklam Uygulamalar?: Grup ?s?nma ve rahatlama çal??malar? yapt?ktan sonra televizyonda dikkat çeken reklamlardan biri ya da birkaç?n? tart??arak gündeme al?r. Seçilen reklamda izleyenlere hangi mesajlar?n verilmeye çal???ld??? tart???l?r. ‘Biz olsayd?k bu reklam? nas?l oynard?k?’ sorusuna cevap aran?r ve seçenekler s?rayla canland?r?larak oynan?r. Daha sonra bu reklam oyunlar?ndan olu?an bir reklam demeti olu?turularak gösteri planlan?r ve izleyiciye sunulur.
Al?nt?d?r. www.dramaegitimi.com
